{"id":1159,"date":"2020-11-17T07:52:14","date_gmt":"2020-11-17T07:52:14","guid":{"rendered":"http:\/\/www.charter-arctic.org\/?page_id=1159"},"modified":"2020-11-17T07:52:14","modified_gmt":"2020-11-17T07:52:14","slug":"arktalas-guovlluid-biodiversitehta-rievdamii-vaikkuheaddji-dahkkit-ja-daid-nuppastuvvamiid-vaikkuhusat","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/blogi.eoppimispalvelut.fi\/charterarctic\/suomi-sami-nordic\/arktalas-guovlluid-biodiversitehta-rievdamii-vaikkuheaddji-dahkkit-ja-daid-nuppastuvvamiid-vaikkuhusat\/","title":{"rendered":"\u00c1rktala\u0161 guovlluid biodiversitehta rievdamii v\u00e1ikkuheaddji dahkkit ja d\u00e1id nupp\u00e1stuvvamiid v\u00e1ikkuhusat"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-thumbnail\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"http:\/\/www.charter-arctic.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/1920px-Sami_flag-150x150.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1161\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>CHARTER lea dutkanfidnu, man lea ruhtadan EU Horisonta 2020-progr\u00e1mma. Fidnu lea&nbsp;&nbsp;\u00e1lggahuvvon, go leat h\u00e1liidan \u00e1ddet buorebut \u00e1rktala\u0161 guovlluid d\u00e1lkk\u00e1daga ja eanageavaheami jo\u0111\u00e1nis nupp\u00e1stuvvanproseassaid sivaid.<\/p>\n\n\n\n<p>Fitnu namma boaht\u00e1 ea\u014bgalasgielat nama oan\u00e1dusas:&nbsp;&nbsp;Drivers and Feedbacks of Changes in Arctic Terrestrial Biodiversity (\u00c1rktala\u0161 guovlluid biodiversitehta rievdamii v\u00e1ikkuheaddji dahkkit ja d\u00e1id nupp\u00e1stuvvamiid v\u00e1ikkuhusat). \u010cak\u010dat 2020 \u00e1lg\u00e1n njeallje jagi bisti fitnus leat mielde 21 dutkanl\u00e1g\u00e1dusa ovcci riikkas (olles listu g\u00e1vdno d\u00e1s). CHARTERa koordinere Lappi universitehta \u00c1rktala\u0161 guovdd\u00e1\u0161 ja dan jo\u0111iheaddjin lea dutkanprofessor Bruce Forbes.<\/p>\n\n\n\n<p>Guovdd\u00e1\u017eis CHARTERis leat nupp\u00e1stusat Davvi-Eurohp\u00e1s ja Ruo\u0161\u0161a oarjedavviosiin. D\u00e1lkk\u00e1daga ja eanageavaheami nupp\u00e1stusat v\u00e1ikkuhit nu \u00e1rktala\u0161 luonddu m\u00e1\u014bggah\u00e1matvuhtii go maid muohttagii, mearrajik\u014bii ja ag\u00e1la\u0161 dullui. Nupp\u00e1stuvvamat dain fas v\u00e1ikkuhit ja rievdadit \u00c1rktisa guovllu d\u00e1lkk\u00e1daga. Rievdamat d\u00e1lkk\u00e1dagas, eanageavaheamis ja luonddu m\u00e1\u014bggah\u00e1matvuo\u0111as dovdojit beaivv\u00e1la\u0161 eallimis earenom\u00e1\u017eit dain, geat barget luonddus nugo badjeolbmuin. Ovdamearkka dihtii d\u00e1lvit 2013-2014 v\u00e1sihedje m\u00e1ilmmi buoremusat buvttadeaddji boazodoalloguovllus Jamal nj\u00e1rggas Siberias guohtoneatnamiid jiek\u014buma viiddes guovlluin. Dan boa\u0111usin lei, ahte tundras \u00e1ssi nenetsat masse ain jo 61 000 bohcco, \u00e1rvvu mielde juohke vi\u0111at bohcco. Oassi bearra\u0161iin massii buot bohccuidis. Sii bivdigohte guliid vai s\u00e1httet eallit tundras dan botta, go bohccot lass\u00e1nit fas. Suomas fas d\u00e1lvvi 2019-2020 v\u00e1ttes guohtondili dihtii masse 15 000 bohcco ja seamm\u00e1s badjeolbmuid bargohivvodat lass\u00e1nii ja \u0161adde stuorra ru\u0111ala\u0161 d\u00e1hpagat.<\/p>\n\n\n\n<p>Badjeolbmuide ja badjedili birra \u0161addan kultuvrraide boazu lea eallin earenom\u00e1\u0161 deh\u00e1la\u0161. Seamm\u00e1s dat lea maid guovdd\u00e1\u0161\u0161l\u00e1dja \u00e1rktala\u0161 ekosystemain; boazu v\u00e1ikkuha oalle olu sierra organismmaid doaibmamii. Stivremiin bohccuid guo\u0111oheami boazodoallu s\u00e1htt\u00e1 v\u00e1ikkuhit joba ag\u00e1la\u0161 duolloguovlluid temperatuvrii, ja \u0161attola\u0161vuo\u0111a v\u00e1ikkuhusaid bokte guovlluid d\u00e1lkk\u00e1dahkii.<\/p>\n\n\n\n<p>CHARTER-fitnu ulbmilin lea buoridit \u00e1rktala\u0161 servo\u0161iid vuog\u00e1iduvvann\u00e1vccaid d\u00e1lkk\u00e1daga ja luonddu m\u00e1\u014bggah\u00e1matvuo\u0111a nupp\u00e1stusaide. D\u00e1t dahkkojuvvo earet ear\u00e1 ovttastemiin \u00e1iccuid, analysaid ja modelleremiid. Fitnus ohcet guhkes \u00e1igeperspektiivva dasa, maid jo d\u00e1l\u00e1 materi\u00e1la muitala d\u00e1hp\u00e1huvvan nupp\u00e1stusaid ektui oanehis, veh\u00e1 guhkit ja guhkes \u00e1iggis. Nupp\u00e1stusaid guorahallangaska \u00e1lg\u00e1 gitta holosenabajis (ma\u014bimu\u0161 11 000 jagi), muhto d\u00e1rkilut dutkamu\u0161at leat \u010da\u0111ahuvvon ma\u014bimu\u0161 40 jagi \u00e1igodagas.<\/p>\n\n\n\n<p>CHARTER buvttada die\u0111u ovttasbarggus b\u00e1ikk\u00e1la\u0161 eal\u00e1husolbmuiguin ja hutk\u00e1 sierral\u00e1gan molssaeavttuid boahtte\u00e1iggi v\u00e1ras. Ulbmilin lea v\u00e1ldit ain buorebut b\u00e1ikk\u00e1la\u0161 eal\u00e1husaid, nugo boazodoalu v\u00e1ikkuhusaid, d\u00e1lkk\u00e1datrievdama sierral\u00e1gan modelleremiid bargogaskaomiide mielde. CHARTER figg\u00e1 d\u00e1n l\u00e1hkai ovddidit skenarioid, mat v\u00e1ldet vuhtii guovlluide deh\u00e1la\u0161 eal\u00e1husaid jagi 2050 r\u00e1djai. Ulbmilin lea, ahte b\u00e1ikk\u00e1la\u0161 servo\u0161at ja eal\u00e1husat maid v\u00e1ldojuvvo\u0161edje mearr\u00e1dusaid dahkamis vuhtii aktiivvala\u0161 doaibmin nupp\u00e1stusaide vuog\u00e1iduvvamis ja daid doalahallamis.<\/p>\n\n\n\n<p>CHARTER doall\u00e1 sisttis \u010die\u017ea &#8220;bargopakeahta&#8221;, main dutkit sierra riikkain ja sierra die\u0111asurggiin dahket dutkamu\u0161a ovttas. Fitnu \u00e1igge dan barggu doarju maid r\u00e1\u0111\u0111eaddi \u00e1\u0161\u0161edovdijoavku, masa gullet \u00e1mm\u00e1tolbmot boazodoalus, h\u00e1lddahusa sierra d\u00e1siin ja die\u0111ala\u0161 diehtojuohkimis.<\/p>\n\n\n\n<p>Jos h\u00e1liidat lassidie\u0111uid suomagillii, v\u00e1ldde oktavuo\u0111a: sirpa.rasmus@ulapland.fi<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-file\"><a href=\"http:\/\/www.charter-arctic.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/CHARTER-Summary-Sami.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u00c1rktala\u0161 guovlluid biodiversitehta rievdamii v\u00e1ikkuheaddji dahkkit ja d\u00e1id nupp\u00e1stuvvamiid v\u00e1ikkuhusat<\/a><a href=\"http:\/\/www.charter-arctic.org\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/CHARTER-Summary-Sami.pdf\" class=\"wp-block-file__button\" download>Download<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>CHARTER lea dutkanfidnu, man lea ruhtadan EU Horisonta 2020-progr\u00e1mma. Fidnu lea&nbsp;&nbsp;\u00e1lggahuvvon, go leat h\u00e1liidan \u00e1ddet buorebut \u00e1rktala\u0161 guovlluid d\u00e1lkk\u00e1daga ja eanageavaheami jo\u0111\u00e1nis nupp\u00e1stuvvanproseassaid sivaid. Fitnu namma boaht\u00e1 ea\u014bgalasgielat nama oan\u00e1dusas:&nbsp;&nbsp;Drivers and Feedbacks of Changes in Arctic Terrestrial Biodiversity (\u00c1rktala\u0161 guovlluid biodiversitehta rievdamii v\u00e1ikkuheaddji dahkkit ja d\u00e1id nupp\u00e1stuvvamiid v\u00e1ikkuhusat). \u010cak\u010dat 2020 \u00e1lg\u00e1n njeallje jagi bisti fitnus<\/p>\n<p class=\"more-link\"><a href=\"https:\/\/blogi.eoppimispalvelut.fi\/charterarctic\/suomi-sami-nordic\/arktalas-guovlluid-biodiversitehta-rievdamii-vaikkuheaddji-dahkkit-ja-daid-nuppastuvvamiid-vaikkuhusat\/\" class=\"themebutton2\">Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":49630,"featured_media":1161,"parent":830,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1159","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogi.eoppimispalvelut.fi\/charterarctic\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1159","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogi.eoppimispalvelut.fi\/charterarctic\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogi.eoppimispalvelut.fi\/charterarctic\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogi.eoppimispalvelut.fi\/charterarctic\/wp-json\/wp\/v2\/users\/49630"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogi.eoppimispalvelut.fi\/charterarctic\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1159"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blogi.eoppimispalvelut.fi\/charterarctic\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1159\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogi.eoppimispalvelut.fi\/charterarctic\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/830"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogi.eoppimispalvelut.fi\/charterarctic\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1161"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogi.eoppimispalvelut.fi\/charterarctic\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1159"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}